Kontrola oznakowania dróg: co stwierdziła NIK w kontroli P/24/018
Najwyższa Izba Kontroli (NIK) opublikowała informację o wynikach kontroli oznakowania dróg publicznych w latach 2022–2024. Jej najważniejszy wniosek jest jednoznaczny: żaden ze skontrolowanych podmiotów nie realizował zadań w tym zakresie w pełni prawidłowo.
Ustalenia dotyczą przede wszystkim obowiązków organu zarządzającego ruchem, określonych w rozporządzeniu w sprawie zarządzania ruchem (Dz.U. 2017 poz. 784). Chodzi zwłaszcza o ewidencję, zatwierdzenie organizacji ruchu i kontrolę jej wykonania — czyli o czynności, których przy rozproszonych aktach często nie da się później wykazać.
Kto zarządza ruchem: 331 organów, 314 starostów
Według NIK zarządzanie ruchem drogowym w Polsce realizuje 331 organów: Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, 16 marszałków województw i 314 starostów. Nadzór nad zarządzaniem ruchem sprawuje m.in. 16 wojewodów.
NIK przypomina podział kompetencji wynikający z art. 10 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Ruchem na drogach krajowych zarządza Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA), na drogach wojewódzkich — marszałkowie województw, a na drogach powiatowych i gminnych — starostowie. W miastach na prawach powiatu funkcję tę pełni prezydent miasta, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych.
Kontrola sprawdzała dwie rzeczy: czy oznakowanie na drodze odpowiada zatwierdzonej organizacji ruchu i przepisom oraz czy organ w ogóle wykonuje czynności organizacyjne, techniczne i kontrolne, które należą do zarządzania ruchem.
Trzy ustalenia, które dotyczą obiegu sprawy
- Projekt a stan w terenie. Na 63% skontrolowanych odcinków NIK stwierdziła, że wprowadzone projekty organizacji ruchu były niezgodne z przepisami. Na 48% odcinków stały znaki lub urządzenia bezpieczeństwa ruchu drogowego (BRD), których nie ujęto w zatwierdzonym projekcie. To ustalenie łączy trzy etapy: zawartość projektu (§ 5), jego zatwierdzenie (§ 8) i wykonanie w terenie (§ 12).
- Ewidencja. Tylko cztery z 18 skontrolowanych organów prowadziły ewidencję zatwierdzonych projektów bez błędów, a dwa nie prowadziły jej wcale. Tymczasem § 9 ust. 2 wymaga wpisania m.in. numeru projektu, drogi i kilometrażu albo nazwy ulicy oraz odpowiednich dat. Brak kilometrażu w ewidencji to zarzut, który regularnie powraca w wystąpieniach pokontrolnych.
- Kontrola po 14 dniach i przeglądy okresowe. Zgodnie z § 12 ust. 3 organ ma 14 dni od rzeczywistego wprowadzenia stałej organizacji ruchu na kontrolę jej wykonania, a § 12 ust. 5 przewiduje okresowe przeglądy znaków i urządzeń. W kolejnych wystąpieniach NIK wskazuje przekroczony termin 14 dni, kontrole prowadzone tylko tam, gdzie problem jest już widoczny, albo brak dokumentacji, z której wynikałoby, że przegląd w ogóle się odbył.
Organ i zarządca w jednych rękach
Izba zwraca uwagę, że mimo upływu lat od nowelizacji ustawy Prawo o ruchu drogowym część samorządów nadal łączyła funkcję organu zarządzającego ruchem z funkcją zarządcy drogi. Dochodziło nawet do sytuacji, w których projekt zatwierdzał jego autor. NIK uznaje takie rozwiązanie za sprzeczne z ustawą. Szerzej o rozdziale kompetencji piszemy w artykule organ zarządzający ruchem a zarządca drogi.
Wniosek dla organu
Nie przytaczamy nazw skontrolowanych jednostek — informacja NIK jest publiczna, a wniosek z niej ma charakter proceduralny. Organ musi być w stanie wykazać komplet dokumentów z § 5, klauzulę zatwierdzenia z § 8, wpis do ewidencji z § 9 i protokół kontroli z § 12.
Arkusz kalkulacyjny i korespondencja e-mailowa nie wystarczą, gdy kontrolujący pyta o datę rzeczywistego wprowadzenia organizacji ruchu albo o to, czy konkretny znak w terenie został objęty zatwierdzeniem. Kontrola oznakowania zaczyna się w praktyce od uporządkowanej ewidencji spraw.